De afgelopen jaren is de druk van de Aziatische hoornaar op honingbijen steeds groter geworden. Tegelijkertijd trekken steeds meer provincies en gemeenten zich terug uit de bestrijding van nesten, waardoor imkers steeds vaker zelf op zoek moeten naar manieren om hun volken te beschermen.

Omdat bestrijding kostbaar is en er in Nederland strenge regels gelden rondom het gebruik van gif, ligt de focus steeds vaker op het beperken van schade aan de bijenstanden zelf. Helaas bestaat er op dit moment nog geen perfecte oplossing. Iedere methode heeft voordelen en nadelen, en geen enkele techniek biedt volledige garantie.

Welke impact heeft de Aziatische hoornaar op een bijenvolk?

De druk van de Aziatische hoornaar op honingbijen is grofweg onder te verdelen in drie vormen.

1. Direct gevaar voor individuele bijen

Aziatische hoornaars jagen actief voor de kast. Ze onderscheppen terugkerende honingbijen in de lucht en nemen deze mee naar een plek in de buurt om ze te ontleden. Alleen het borststuk, waar de meeste eiwitten zitten, wordt meegenomen naar het nest om de larven te voeden.

2. Vliegangst of vliegverlamming

Wanneer de druk van hoornaars te hoog wordt, durven bijen de kast soms nauwelijks nog te verlaten. Hierdoor komt er minder nectar, stuifmeel en water binnen. Het volk verzwakt langzaam en gaat vaak minder sterk de winter in. Dit vergroot de kans dat het volk de winter niet overleeft.

3. Gevaar voor de kast zelf

Bij sterk verzwakte volken kunnen hoornaars uiteindelijk zelfs de kast binnendringen. Daar jagen ze op bijen en voedselvoorraden. Wanneer dit stadium bereikt wordt, is een volk vaak niet meer te redden.

Wat kunnen imkers doen?

Koninginnen en embryonesten opsporen

Voordelen

• Effectief
• Goedkoop
• Relatief eenvoudig

Nadelen

• Kost tijd en aandacht

In het voorjaar zijn de koninginnen nog alleen actief. Ze moeten zelf een nest bouwen, voedsel verzamelen en de eerste larven verzorgen. Juist in deze periode zijn ze kwetsbaar.

Mogelijke acties:

• Gebruik van selectieve vallen in het voorjaar
• Wegvangen van jagende koninginnen bij de bijenstand
• Zoeken naar embryonesten in schuurtjes, vogelhuisjes of onder overkappingen

Embryonesten worden bij voorkeur pas verwijderd wanneer zeker is dat de koningin aanwezig is. Ook wordt soms bewust gewacht tot eind april vanwege mogelijke usurpatie tussen koninginnen.

Meerdere kasten op één standplaats

Voordelen

• Kost niets
• Eenvoudig toepasbaar

Nadelen

• Beperkt effect

Wanneer een hoornaar op een stand met meerdere kasten jaagt, wordt de druk verdeeld over meerdere volken. Bij één enkele kast ligt de druk vaak veel hoger.

Muilkorf

Voordelen

• Relatief goedkoop
• Eenvoudig zelf te maken
• Vermindert vliegangst

Nadelen

• Hoornaars blijven aanwezig
• Geen volledige oplossing

Bij een muilkorf wordt gaas voor de vliegopening geplaatst, zodat hoornaars minder makkelijk vlak voor de kast kunnen hangen of naar binnen kunnen vliegen. Dit kan de druk op het volk verminderen.

Koldo Belasko systeem

Voordelen

• Hoornaars kunnen niet de kast in
• Hoornaars worden afgevangen

Nadelen

• Complexer om te bouwen
• Materiaal lastig verkrijgbaar
• Relatief kostbaar

Deze methode is ontwikkeld door de Catalaanse imker Koldo Belasko. Hierbij wordt gebruik gemaakt van een slimme constructie waarbij hoornaars tijdens de aanval op bijen in een vangconstructie terechtkomen waar ze niet meer uit kunnen.

Honingkamer-val

Voordelen

• Goedkoop
• Mogelijkheid om hoornaars weg te vangen

Nadelen

• Nog weinig praktijkervaring

Bij deze methode wordt een soort trechterconstructie op een losse honingkamer geplaatst. De gedachte hierachter is dat hoornaars op zoek gaan naar voedsel in de honingkamer en vervolgens vast komen te zitten.

Harp

Voordelen

• Hoornaars worden afgevangen of gedood

Nadelen

• Kostbaar systeem

De zogenaamde elektrische harp wordt in sommige landen gebruikt om hoornaars af te vangen voor de kast. In Nederland wordt hier nog relatief weinig mee gewerkt.

Kleine aanpassingen die kunnen helpen

Ook kleine veranderingen rondom de bijenstand kunnen helpen om de druk van hoornaars iets te verminderen:

• Plaats struiken of begroeiing voor de vliegopening zodat hoornaars minder makkelijk kunnen jagen
• Verklein de vliegopening van zwakkere volken
• Zorg voor sterke, gezonde volken die beter weerstand kunnen bieden

Hoewel geen enkele methode perfect is, kunnen deze maatregelen samen wel helpen om de druk op bijenvolken te verminderen.